Buradasınız: Ana SayfaKAYNAKLARTecvid
  

Harflerin Kalın, İnce Okunuşu

Yazar : hikmet.net


Tarih : 3/28/2012

A. Harflerİn Kalın ve İnce Okunuşu

Kur’ân harflerinin her biri ince veya kalın okunurlarken, ra harfi ve lafza-i Celâl’in lâmı, daha farklı okunabilir.

1. Ra Harfinin Okunuşu

Ra harfi ince, kalın ve hulf (aynı kelimede hem ince hem kalın) olmak üzere üç şekilde okunur:

a) Ra Harfinin Kalın Okunuşu

Ra harfinin kalın okunmasına “tefhim” denir. Âsım kıraatine göre ra harfi beş yerde kalın okunur:

1- “Ra” harfi, harekesi üstün ya da ötre olduğunda kalın okunur:

﴿ اَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا ﴾ ﴿ نَاضِرَةٌ اِلَيَ رَبِّهَا نَاظِرَةٌ ﴾

﴿ فَلَهُمْ اَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ ﴾ ﴿ وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ ﴾

﴿ رَحْمَةٌ مِنْ رَبّي ﴾

2- “Ra” harfi sakin (cezimli), kendinden önceki harfin harekesi, üstün ya da ötre olduğunda kalın okunur:

﴿ أَرْسَلْنَا ﴾ ﴿ قُرْاٰنًا ﴾﴿ مُرْشِدًا ﴾ ﴿ فُرْقَانًا ﴾ ﴿ بُرْهَانًا ﴾

3- “Ra” harfi ve öncesindeki harf sakin olup, bu sakin harften önceki harfin üstün ya da ötreli olması halinde “ra” yine kalın okunur:

﴿ اَللّٰهُ نُورُ ْ﴾ ﴿ مِنْ كُلِّ اَمْرٍ ْ﴾ِ

﴿ وَالْعَصْرِ ْ ﴾ ﴿ مَطْلَعِ الْفَجْرِْ ﴾ ﴿ عَزِيزٌ غَفوُرٌْ ﴾

4- “Ra” harfi sakin olup, öncesinde ârızî kesreye sahip bir harf, ya da hemze-i vasıl (birleşme durumlarında okunmayan hemze) bulunduğunda “ra” yine kalın okunur:

﴿ اَمِ ارْتَابوُا ﴾ ﴿ ِارْجِعي ﴾ ﴿ لِمَنِ ارْتَضٰى ﴾ ﴿ رَبِّ ارْجِعُونِ ﴾

5- “Ra” harfi sakin, öncesinde esreli bir harf sonrasında da, üstünlü “ص: sad”, “ط: ta” veya “ق: kaf” harflerinden birinin bulunması halinde “ra” yine kalın okunur:

﴿ بِالْمِرْصَادِ ﴾ ﴿ مِرْصَادًا﴾ ﴿ اِرْصَاداً ﴾ ﴿ فِرْقَةٍ ﴾ ﴿ قِرْطَاسٍ ﴾

Kur’ân-ı Kerim’de bu gruba örnek olarak sadece yukarıdaki beş kelime bulunmaktadır.

b) Ra Harfinin İnce Okunuşu

Ra harfinin ince okunmasına “terkîk” denir. Âsım kıraatine göre ra harfi beş yerde ince okunur:

1- “Ra” harfi esreli olduğunda ince okunur:

﴿ يُر۪يدُ اللّٰهُ ﴾ ﴿ اَنْذِرِ النَّاسَ ﴾ ﴿ بِالْبِرِّ ﴾

﴿ بِحُورٍ ع۪ينٍ ﴾ ﴿ وَلَمْ اُشْرِكْ ﴾

2- “Ra” harfi sakin, kendinden önceki harf esreli olduğunda ince okunur:

﴿ وَلاَ تُصَعِّرْ خَدَّكَ ﴾ ﴿ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ ﴾

﴿ اَنْذِرْ قَوْمَكَ ﴾ ﴿ وَاصْطَبِرْ ﴾ ﴿ فَكَبِّرْ ﴾

3- “Ra” harfi ve kendinden önceki harf sakin, onun öncesindeki harf de esreli olduğunda “ra” yine ince okunur:

﴿ اَلذِّكْرُ ْ﴾ ﴿ اَلْخَبيرُ ْ﴾ ﴿ اَلْبَصيرُ ْ﴾ ﴿ قَديرٌ ْ﴾

4- “Ra” harfi sakin, kendinden önce lîn harflerinden olan bir “yâ” bulunduğunda “ra” yine ince okunur:

﴿ سَيْرْ ﴾ ﴿ طَيْرْ ﴾ ﴿ خَيْرْ ﴾

5- “Ra” harfinde imâle yapıldığında da ince okunur. Bunun Âsım kıraatindeki tek örneği Hûd sûresinin 41. âyetinde yer almaktadır:

﴿ بِسْمِ اللّٰهِ مَجْرٰيهَا ﴾

c) Ra Harfinin Hem İnce Hem Kalın Okunuşu

“Ra” harfinin aynı kelimede hem ince, hem kalın okunmasına “hulf” denir. Âsım kıraatine göre ra harfi üç yerde hem ince hem kalın okunabilir:

1- “Ra” sakin, kendinden önce esreli bir harf, kendinden sonra da esreli bir istilâ harfi bulunduğunda hem ince hem kalın okunabilir. Bunun tek örneği فِرْقٍ (Şuarâ, 26/63) kelimesidir.

Bu kelimenin ince okunması tercih edilir.

2- “Ra” sakin, kendinden önce sakin “sad” ve “ta” bulunup bunların öncesindeki harf esreli olduğunda “ra” harfi yine hem ince hem kalın okunabilir:

﴿ اُدْخُلُوا مِصْرَ ْ﴾ ﴿ عَيْنَ الْقِطْرِ ْ﴾

Bu kelimelerin vakıf halinde ince veya kalın okunması, onların vasıl hallerine bakılarak değerlendirilmiştir. Buna göre “مِصْرَ” kelimesi üstünlü olduğu için kalın, “الْقِطْرِ” kelimesi de esreli olduğu için ince okunması tercih edilmiştir.

3- Asıllarına bakılarak ince, vakıf halleri gözetilerek kalın okunabilen ra harfi:

“أَسْرْ” ve “يَسْرْ” kelimelerinin sonunda mahzuf birer “yâ” harfi bulunmaktadır. Bu sebeple bu kelimeleri, asıllarını dikkate alarak ince okumak caizdir. Aynı kelimeleri, “ra” harfinin okunmasına dair genel kuralları dikkate alarak kalın okumak da caizdir. Bu kelimeleri, kalın okumak daha uygun görülmüştür.

“Ra” Harfinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

1- “Ra” harfi şeddeli olduğunda, ikinci “ra”ya itibar olunur:

İkinci ra kalın okunuyorsa, birincisi de kalın okunur:

﴿ يَفِرُّ الْمَرْءُ ﴾ ﴿ مَرَّ السَّحَابُ ﴾ ﴿ مَسَّكُمُ الضُّرُّ ﴾

İkinci ra ince okunuyorsa, birincisi de ince okunur:

﴿ جَانِبَ الْبَرِّ ﴾ ﴿ مِنْ شَرِّ ﴾ ﴿ يُرْسِلُ الرِّيَاحَ ﴾

2- Art arda gelen ve aralarında idğâm söz konusu olmayan iki ra, kendi harekeleri dikkate alınarak okunmalıdır:

Birinci “ra”nın kalın, ikincisinin ince okunması gereken durumlarda her ikisinin de kalın veya her ikisinin de ince okunması hata olur:

﴿ بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ ﴾ ﴿ عَلٰى سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ ﴾ ﴿ اَلضَّرَرِ ﴾

Birinci “ra”nın ince, ikincisinin kalın okunması gereken yerde her ikisinin de ince veya her ikisinin de kalın okunması yine hatadır:

﴿ وَ قُدُورٍ رَسِيَاتٍ ﴾

2. Lafza-i Celâl’in Okunuşu

Lâm harfi, ince okunur. Fakat “Lafza-i Celâl”in “lâm”ının okunuşu, bir başkalık arz eder ve bulunduğu yere göre ince veya kalın okunabilir:

a) Lafza-i Celâl’in Kalın Okunuşu

Allah lafzındaki “lâm” harfinin kalın okunuşuna, “tağliz” denir. Tağliz ile okuyuş, “telâffuzda tazim ifadesi” dir.

1- Lafza-i Celâl, başındaki vasıl hemzesi ile daima kalın okunur:

﴿ اَللّٰهُ رَبُّنَا وَ رَبُّكُمْ ﴾

2- Başındaki hemze ile değil de, kendinden önceki harfin harekesiyle okunduğunda, bu harfin üstün ya da ötreli olması halinde yine kalın okunur:

﴿ سُبْحَانَ اللّٰهِ ﴾ ﴿ وَمَا قَدَرُوا اللّٰهَ ﴾ ﴿ نَسُوا اللّٰهَ ﴾

﴿ سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ ﴾ ﴿ لاَ اِلَهَ اِلاَّ اللّٰهُ ﴾

Lafza-i Celâl’in, bu yerlerde kalın okunması vaciptir.

b) Lafza-i Celâl’in İnce Okunuşu

Lafza-i Celâl’in ince okunuşuna “terkik” denir. Terkik ile okuyuş, “telaffuzda tahsin ifadesi” olarak kabul edilir. Lafza-i Celâl’den önceki harf esreli ise ince okunur.

﴿ اَفيِ اللّٰهِ شَكٌّ﴾ ﴿ اِتَّقِ اللّٰهَ ﴾ ﴿ مَا يَفْتَحِ اللّٰهُ ﴾

﴿ بِسْمِ اللّٰهِ ﴾ ﴿ وَ اَقْسَمُوا بِاللّٰهِ ﴾

Lafza-i Celâl’in, esreli olduğu durumlarda ince okunması vaciptir.